အထောက်အထားများသည် တရုတ် အစိုးရ၊ အင်္ဂလိပ် ဒီမိုကရက်တစ် အစိုးရနှင့် အင်္ဂလိပ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဥက္ကဋ္ဌ ဂျော့စ်ဖ် ဘော်လ်တောင်၏ အသံထွက်များကို အတည်ပြုခဲ့သည်။ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဥက္ကဋ္ဌ ဂျော့စ်ဖ် ဘော်လ်တောင်၏ အသံထွက်များကို အတည်ပြုခဲ့သည်။

(SeaPRwire) –   နျူကလီးယားလက်နက်များနှင့်သက်ဆိုင်သော ကျွမ်းကျင်သူများသည် Trump အစိုးရအတွက် အီရန်နှင့်ပတ်သက်သည့် မည်သည့်စည်းမျက်နှာစာချုပ်အသစ်တွင်မဆို အီရန်၏ စက်ရုံများမှ ပလူတိုနီယမ်ကို အက်တမ်လက်နက်တစ်ခုဖြစ်စေရန် အသုံးပြုမှုကို တားမြစ်ထားရန် အရေးကြီးလှကြောင်း သတိပေးနေကြသည်။

ထိုအစိုးရနှင့် နျူကလီးယားလက်နက်များမပြုလုပ်ရန် ကျွမ်းကျင်သူများသည် ဥရောပသမ္မတနိုင်ငံ၏ ဥရောပကို နျူကလီးယားလက်နက်များဖြစ်စေရန် ပြုပြင်သော အက်တမ်လက်နက်စက်ရုံများကို အာရုံစိုက်လာကြသည်။ တီဟီရန်သည် ဤအာရုံကိုယ်စားပြုမှုကို အသုံးချပြီး ပလူတိုနီယမ်အခြေခံသော နျူကလီးယားလက်နက်တစ်ခုကို လျှို့ဝှက်စွာ တည်ဆောက်နိုင်သည်။

United Against Nuclear Iran (UANI) ၏ မူဝါဒညွှန်ကြားရေးမှူး Jason Brodsky သည် Digital ကို ပြောကြားသည်မှာ “ အီရန်နှင့်ပတ်သက်သည့် မည်သည့်စည်းမျက်နှာစာချုပ်တွင်မဆို နျူကလီးယားလက်နက်များသို့ ပလူတိုနီယမ်လမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြရမည်ဟု ကျွန်ုပ်ယုံကြည်ပါသည်။ သြဂုတ်လ ၂၀၂၅ နှင့် မတ်လ ၂၀၂၆ တွင် အစ္စရေးသည် Arak ဟက်ဝှေ့ရေအင်အားစက်ရုံကို နှစ်ကြိမ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်။ ထိုတိုက်ခိုက်မှုများပြီးနောက်ပိုင်း အီရန်သည် ထိုစက်ရုံကို ထပ်မံပြုလုပ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြောင်း ထောက်လှမ်းရေးအချက်အလက်များက ဖော်ပြခဲ့သည်။ ထို့ကြောင့် အီရန်နှင့်ပတ်သက်သည့် မည်သည့်စည်းမျက်နှာစာချုပ်တွင်မဆို ပလူတိုနီယမ်လမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြသင့်ပါသည်။”

နျူကလီးယားလက်နက်များမပြုလုပ်ရန် မူဝါဒပညာရေးဌာန၏ ထွက်ခွာသော စွမ်းအင်အသုံးပြုမှုမှ ပလူတိုနီယမ်ကို အီရန်အစိုးရက အက်တမ်လက်နက်တစ်ခုဖြစ်စေရန် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း Nonproliferation Policy Education Center ၏ အတွင်းရေးမှူးနှင့် တပ်မတော်ဝန်ကြီးဌာန (၁၉၈၉–၁၉၉၃) ၏ ယခင်နျူကလီးယားလက်နက်များမပြုလုပ်ရန်နှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး Henry Sokolski က ဖော်ပြသည်။

ယခင်လတွင် Real Clear Defense ၏ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ရေးသားခဲ့သည်မှာ “ ဟော့စတန်နိုင်ငံသည် အီရန်မှ Bushehr ရှိ စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားမှ ပလူတိုနီယမ်ကို ဖယ်ရှားခြင်းနှင့် ခွဲထုတ်ခြင်းမပြုရန် သေချာစေရန် လုပ်ဆောင်သင့်သည်။ ထိုစက်ရုံကို တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုဘဲ ဤအချက်ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်။”

Sokolski က “ တပ်မတော်သည် အီရန်မှ Bushehr ရှိ စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားများကို ဖယ်ရှားမှုမရှိကြောင်း စောင့်ကြည့်သင့်သည်။ ၎င်းသည် အာကာသတွေ့ရှိမှုစနစ်များဖြင့် သို့မဟုတ် ၂၀၁၂ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ဒရုန်များဖြင့် စောင့်ကြည့်နိုင်သည်။ ဒုတိယအနေဖြင့်၊ Trump သမ္မတက တီဟီရန်နှင့် ချမ်းသာစေသော စည်းမျက်နှာစာချုပ်တစ်ခုကို ချပေးပါက Bushehr ရာဇစက်ရုံနှင့် စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားရေတစ်ခုခုတွင် နီးစပ်သောအချိန်တွင် စောင့်ကြည့်မှုကို ပါဝင်စေရန် လိုအပ်သည်။ ဤသည်မှာ IAEA သည် အီရန်၏ ဓာတ်ဆားဓာတ်တိုးစေခြင်းလုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။”

ဧပြီလတွင် Bulletin of the Atomic Scientists တွင် ထပ်မံရေးသားသည့်အချိန်တွင် Sokolski သည် အီရန်တွင် နျူကလီးယားလက်နက် ၂၀၀ ကျော်အတွက် လုံလောက်သော ပလူတိုနီယမ်ရှိကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သည်။ ၎င်းက “ IAEA စောင့်ကြည့်သူများက Bushehr ကို နောက်ဆုံးတွေ့ဆုံခဲ့သည်မှာ ဩဂုတ်လ ၂၇၊ ၂၀၂၅ ဖြစ်သည်။ အဖွဲ့အစည်း၏ စောင့်ကြည့်သူများသည် စက်ရုံကို ပုံမှန်ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခွင့်ရှိသည့်တိုင်ကား ၉၀ ရက်တိုင်း ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုခဲ့ကြပြီး — စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားကို လှည့်စားနိုင်မှုနှင့် နျူကလီးယားလက်နက်များအဖြစ် ပြုလုပ်နိုင်မှုအတွက် လုံလောက်သော အချိန်ရှိခဲ့သည်။”

၎င်းကိုပြင် “ Obama သမ္မတသည် IAEA မှ အီရန်အား ဤစောင့်ကြည့်မှုကို ခွင့်ပြုရန် တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ထိုစောင့်ကြည့်မှုကို တားမြစ်ရန် တားဆီးခဲ့သည်။ တီဟီရန်က အကြမ်းဖျင်းငြင်းဆန်ခဲ့သည်။”

လတ်တလော IAEA အစီရင်ခံစာများတွင် လက်နက်တစ်ခုသို့ ပလူတိုနီယမ်လမ်းကြောင်းကို အသေးစိတ်ဖော်ပြရန် မပါဝင်ပါ။

နိုင်ငံရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက Digital ကို ပြောကြားသည်မှာ “ အီရန်၏ နျူကလီးယားပရိုဂရမ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းအတွက် အန္တရာယ်ကို ဖြစ်စေသည်။”

ထိုပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ဆက်လက်ပြောကြားသည်မှာ “ အီရန်သည် ယနေ့တွင် IAEA နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုအပြည့်အဝ မပေးခြင်းကြောင့် ၎င်း၏ Nuclear Non-Proliferation Treaty တာဝန်များကို ချိုးဖောက်နေပါသည်။ အီရန်၏ ခေါင်းဆောင်များသည် နျူကလီးယားပရိုဂရမ်ဆိုင်ရာ ပြဿနာကို နောက်ဆုံးတွင် ဖြေရှင်းရန်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် တာဝန်ယူသော ရှေ့နေဆွေးနွေးမှုများတွင် ပါဝင်သင့်သည်။”

ရူပဗေဒပညာရှင်နှင့် Institute for Science and International Security ၏ ဥက္ကဋ္ဌ David Albright သည် Digital ကို မိမိက “ အီရန်သည် Bushehr ၏ စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားမှ ပလူတိုနီယမ်ကို နျူကလီးယားလက်နက်များဖြစ်စေရန် အသုံးပြုမည်ဟု အလွန်ယုံကြည်စိတ်မရှိပါ။”

ယခင်နျူကလီးယားစောင့်ကြည့်သူ Albright က ဆွေးနွေးသည်မှာ “ ပထမဦးစွာ၊ အီရန်သည် ၎င်းတို့ မဖွံ့ဖြိုးစေရသော ဒီဇိုင်းတစ်ခုကို လိုအပ်သည်။ Nuclear Archive တွင် ပလူတိုနီယမ်အခြေခံသော နျူကလီးယားလက်နက်တစ်ခုကို မည်သည့်အချက်မျှ မရှိပါ။ ဒုတိယအနေဖြင့်၊ Bushehr မှ လှည့်စားမှုတစ်ခုကို တွေ့ရှိမည်ဆိုပါက Russia သည် ဓာတ်ဆားဓာတ်တိုးစေသော ဥရောပပေးအပ်မှုကို ရပ်ဆိုင်းမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဒေသတွင်းစွမ်းအင်ထုတ်လုပ်မှုကို ထောက်ပံ့သော ဘီလီယံအထောက်အပံ့ရှိသည့် ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှုကို ပိတ်သိမ်းမည်ဖြစ်သည်။ တတိယအနေဖြင့်၊ စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားအတွင်းရှိ ပလူတိုနီယမ်အများစုသည် ရာဇစက်ရုံအဆင့်ဖြစ်ပြီး၊ လက်နက်အဆင့်မဟုတ်ကြောင်း ဖြစ်နိုင်သည်။”

Albright ကိုပြင် “ ရာဇစက်ရုံအဆင့်ပလူတိုနီယမ်ကို နျူကလီးယားလက်နက်တစ်ခုဖြစ်စေရန် အသုံးပြုနိုင်သော်လည်း၊ အလွန်ကြီးမားသော ပေါက်ကွဲမှုအထွက်ကို လိုချင်ပါက ခက်ခဲသော လုပ်ဆောင်မှုဖြစ်သည်။” ဟုပြောကြားခဲ့ပြီး၊ Trump ၏ ယခင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကဏ္ဍတာဝန်ထမ်းဆောင်သူ John Bolton က “ ဤပြဿနာကို ဆောင်းပါးများတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ မေးမြစ်ခဲ့ပြီး၊ ၎င်းသည် အလွန်နက်ရှိုင်းသော ဖြစ်နိုင်ချေတစ်ရပ်ဖြစ်သည်။ Bush အစိုးရတွင် ပထမဦးစွာ ငြင်းပယ်ခဲ့သည်။”

အီရန်၏ မကြောင်းမှု့ဆိုးမှုနှင့် နျူကလီးယားလက်နက်တစ်ခုကို အကုန်အကျ ဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်မှုအကြောင်း စိတ်ရှည့်စိတ်ဓားမှုများ ဆက်လက်ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် အီရန်နှင့်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကြား အနာဂတ်စည်းမျက်နှာစာချုပ်တစ်ခုတွင် အီရန်၏ ပလူတိုနီယမ်ပြန်လည်ပြုလုပ်ခြင်းကို တားမြစ်ခြင်းနှင့် အီရန်၏ ပလူတိုနီယမ်အခြေခံအဆောက်အအုံများကို စောင့်ကြည့်မှုကို ခိုင်မာစေရန် တောင်းဆိုမှုများ ရှိသည်။

The Foundation for Defense of Democracies (FDD) ၏ Nonproliferation and Biodefense Program ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး Andrea Stricker သည် Digital ကို ပြောကြားသည်မှာ “ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် မည်သည့်စည်းမျက်နှာစာချုပ်တွင်မဆို အီရန်တွင် ပလူတိုနီယမ်ပြန်လည်ပြုလုပ်ခြင်းကို အမြဲတမ်းနှင့် အတည်ပြုထားသော တားမြစ်ချက်ကို တားဆီးရန် တာဝန်ယူသင့်သည်။”

Stricker က Moscow သည်လည်း အန္တရာယ်ကို နားလည်သိမြင်သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုလုပ်သည်။ “ Russia ၏ အထူးကျေးဇူးအနေဖြင့်၊ ၎င်းသည် ဩဂုတ်လ ၂၀၂၅ တိုက်ခိုက်မှုများပြီးနောက် Bushehr ရာဇစက်ရုံကို ကာကွယ်ရန် စောင့်ကြည့်သူများကို ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုရန် အီရန်အား တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ထိုစောင့်ကြည့်မှုများသည် ယခင်ဩဂုတ်လတွင် ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်။ ရာဇစက်ရုံတွင် ထုတ်လုပ်သော ပလူတိုနီယမ်သည် နျူကလီးယားလက်နက်များအတွက် အကြိုက်ဆုံးအဆင့်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် အီရန်သည် ၂၀၀၀ ပေါင်းအစောပိုင်းကတည်းက နျူကလီးယားလက်နက်များသို့ ပလူတိုနီယမ်လမ်းကြောင်းကို အာရုံစိုက်မှု မရှိကြောင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် တီဟီရန်က ဤလမ်းကြောင်းဖြင့် အလုပ်လုပ်ရန် ခက်ခဲနိုင်သည်။ ၎င်းတို့သည် ပလူတိုနီယမ်ပြန်လည်ပြုလုပ်သော စက်ရုံတစ်ခုနှင့် ဓာတ်ဆားကို ကိုင်တွယ်ပြီး ဓာတ်ပြုပြင်ရန် အဆင့်မြင့်စက်ပစ္စည်းများကို မတော်တဆ ရယူရန်နှင့် ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ်မည်ဖြစ်သည်။ ဤအရာအားလုံးသည် နျူကလီးယားလက်နက်များအတွက် ဓာတ်ဆားအဖြစ် ၎င်း၏အသုံးပြုမှုကို သိသိသာသာ အခက်အခဲဖြစ်စေသည်။”

၎င်းကိုပြင် “ IAEA (International Atomic Energy Agency) သည် Bushehr တွင် မည်သည့်နျူကလီးယားလက်နက်များမပြုလုပ်ရန် အန္တရာယ်ကို လစဉ်စောင့်ကြည့်မှုဖြင့် လျော့ပါးစေနိုင်သည်။ Russia သည်လည်း ထိုနေရာတွင် စုပေါင်းထားသော စွမ်းအင်အသုံးပြုပြီးသော ဓာတ်ဆားကို ဖယ်ရှားနိုင်သည်။”